پنجشنبه، 30 دي ماه، 1395

مباني سيستم اداري ازديدگاه اسلام

دكتر نورالله كورت -  دكتر سردار دميرل//

ترجمه: اقبال جهانگيري

سيستم اداري در اسلام شامل مباني عام بسياري است كه در زير به برخي از آنها اشاره مي شود:



1. شورا : خداوند در اين مورد مي فرمايد:«وَ الّذينَ اسْتَجَابُوا لِرَبِّهِمْ وَ أقَامُوا الصَّلاةَ وَ أمْرُهُمْ شُورَي بَيْنَهَمْ وَ مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ(38)» (الشوري) . «وكسانيند كه دعوت پروردگارشان را پاسخ مي گويند و نماز را چنانكه بايد مي خوانند وكارشان به شيوه رايزني و برپايه مشورت با يكديگر است و از چيزهايي كه بديشان داده ايم،(دركارهاي خير) صرف مي كنند.»*

2. روابط اجتماعي : ابوموسي اشعري(رض) از پيامبر(ص) چنين روايت مي كند:« المُؤمنُ لِلْمؤمنِ كَالْبنْيانِ يَشُّدُ بَعضُهُ بعضاً و شَبَّكَ بَينَ اَصابِعِهِ»(1)« مؤمنان براي هم مانند ديوارهايي هستند كه يكديگر را تقويت وتحكيم مي نمايند.پيامبر(ص)انگشتان دودستش را محكم درهم كشيد(تا چگونگي استحكام وهمكاري آنان را نشان دهد).»

3. الگوي نيكو : پروردگار مي فرمايد:« لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللهِ اُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كَانَ يَرْجُو اللهَ وَ الْيَوْمَ الآخِرَ وَ ذَكَرَ اللهَ كَثِيراً(21)» (الاحزاب).«سرمشق والگوي زيبايي در (شيوه ي پندار،گفتار وكردار)پيغمبر خدا براي شماست.براي كسانيكه (داراي 3 ويژگي باشند:) اميد به خدا داشته وجوياي قيامت باشند وخداي را بسيار يادكنند.»

4. مسئوليت پذيري : پيامبر(ص) مي فرمايد:« كُلُّكم راعٍ و كُلُّكم مَسئولٌ عن رَعِيَّتِه.الامامُ راعٍ و مسئولٌ عن رعيّتِه،و الرَّجُلُ راعٍ في اَهلِهِ و هو مسئولٌ عن رعيّتِه،و المَرْاَةُ راعيةٌ في بيتِ زوجِها و مسئولةٌ عن رعيّتِها،و الخادِمُ راعٍ في مالِ سيِّدِه و مسئولٌ عن رعيّتِه.»(2)«همه شما شبانيد وهمه شما مسئول رعيت خويشيد.امام شبان است ومسئول رعيت خويش است ومرد در خانواده اش شبان است ومسئول است از رعيتش وزن در خانه شوهرش شبان است ومسئول از رعيتش وخادم در مال آقايش شبان است ومسئول ريت خويش است.»

5. عدالت محوري :خداوند در قرآن كريم مي فرمايد:« إِنَّ اللهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الأَمَانَاتَ اِلَي اَهْلِهَا وَ إِذَا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ إِنَّ اللهَ نِعِمَّا يَعِظُكُمْ بِهِ إِنَّ اللهَ كَانَ سَمِيعاً بَصِيراً(58)»(النساء). « بيگمان خداوند به شما (مؤمنان) دستور مي دهد كه امانت ها را (اعم از آنچه خدا شما را در آن امين شمرده وچه چيزهايي كه مردم آنها را به دست شما سپرده وشما را در آن امين دانسته اند)به صاحبان امانت برسانيد وهنگاميكه در ميان مردم به داوري نشستيد اينكه دادگرانه داوري كنيد(اين اندرز خدا است وآن را آويزه گوش خود سازيد وبدانيد كه)خداوند شما را به بهترين اندرزها پند مي دهد(و شما را به انجام نيكي ها مي خواند)بيگمان خداونددائماً شنواي(سخنان) وبينا(ي كردارتان)بوده و مي باشد(و ميداند چه كسي در امانت خيانت روا ميدارد وچه كسي دادگري مي كند يا نميكند.)»

تقوا در قرآن

تقوا معاني و دلالت هاي متعددي دارد و در تمامي امور حائز اهميت فراواني مي باشد.از مزاياي تقوا در اعمال،مي توان به نقش برجسته آن در كمك به تنظيم بسيار دقيق امور اداري،توجيه كارگران وزيردستان با هرحرفه وپيشه اي،به شيوه اي درست ومثمر ثمر وتربيت مسئولين وكاربه دستان در هر پست ومقامي،بگونه اي اخلاق محور ونشئت گرفته از قرآن كريم وسنت پاك نبوي وسيره اصحاب سلف صالح اشاره كرد زيرا بيگمان مسئول وزيردستي كه تقوا قلبش را تسخير كرده،انساني بسيار متفاوت ومتمايز است نسبت به آنكه سينه اش آكنده از هواي نفس ومحبت دنيا و شهوتِ مقام ومنصب باشد:« اَفَمَنْ شَرَحَ اللهُ صَدْرَهُ لِلإِسْلامِ فَهُوَ عَلَي نُورٍ مِّنْ رَبِّهِ فَوَيْلٌ لِلْقَاسِيةِ  قُلُوبُهُمْ مِّنْ ذِكْرِ اللهِ أولئِكَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ(22)» (الزمر). «آيا كسي كه خداوند سينه اش را براي پذيرش اسلام گشاده وفراخ ساخته است وداراي (بينشي روشن از)نور پروردگارش مي باشد(و در پرتو آن راه را از چاه تشخيص مي دهد،همچون كسي است كه هدايت الهي در سايه اسلام پرتويي به دل او نيفكنده است؟و درونش با ايمان تابان نشده است؟)واي بر كسانيكه دل هاي سنگيني دارند و ياد خدا بدانها راه نمي يابد(وقرآن يزدان در آنها اثرنمي گذارد!)آنان واقعاً به گمراهي و سرگشتگيِ آشكاري دچارند.»

امروزه بخش عمده عدم موفقيت ما از لحاظ اداري در مقايسه با دشمنان خدا واسلام،حاصل انعدام تقوا در مسئولين وزيردستان ماست تا آنجا كه غالباً زيردستان متقي و مخلص تر از كار به دستان هستند.

علما تعابير متفاوتي از معني ومقصود واژه «تقوا»آورده اند: «شيخ عبدالله ناصح علوان» در بيان حقيقت تقوا مي گويد: « تقوا نتيجه حتمي وثمره طبيعيِ شعور عميق و ايماني اي است كه حاصل ترس از خدا،توجه به او ولحاظ قراردادن او در انجام اعمال و طمع در كسب ثوابش باشد.»

برخي ديگر از علما تقوا را اينگونه تعريف مي كنند: «جايي كه خدا تورا از آنجا منع كرده حاضرو آنجا كه تورا به حضور امر كرده،غايب نباشي.»شماري ديگر گفته اند:«تقوا؛پرهيز از عذاب پروردگار بوسيله عمل صالح و خشيت از او در نهان وآشكار است»وبه عبارت ديگر:«تقوا؛پرهيز از وقوع در امري است كه از رخ دادنش هراس داريم.فرد آنگاه به تقواي حقيقي دست مي يازد كه از بعضي مباحات صرف نظر كند تا از ورود به حريم محظورات و منهيات بيمه شود».همانطوركه پپامبر(ص) فرموده است:« إِنَّ الْحَلالَ بَيِّنٌ وَ إِنَّ الحرامَ بَيِّنٌ وَ بَيْنَهُما مُشْتَبِهاتٌ لا يَعْلَمُهُنَّ كثيرٌ مِنَ النّاسِ،فَمَنِ اتَّقَي الشُّبُهاتِ اسْتَبْرَأ لِدِينِهِ وَ عِرْضِهِ وَ مَنْ وَقَعَ فِي الشُّبُهاتِ وَقَعَ فِي الْحَرامِ،كَالرَّاعِيِ يَرْعَي حَوْلَ الحِمي يوشَكُ أنْ يَرْتَعَ فيهِ،ألا وَ إِنَّ لِكُلِّ مَلِكٍ حِمًي وَ إِنَّ حِمَي اللهِ مَحارِمُهُ.»(3)«حلال وحرام مشخص ومعلوم هستند و[اما] در بين حلال وحرام اموري مشتبه وجود دارند كه اكثر مردم به آنها آگاهي ندارند.لذا هركس از اين شبهات پرهيز نمايد،دين وآبروي خويش را حفظ مي كند وهركس در اين شبهات بيفتد،در حرام خواهد افتاد.همانند چوپاني كه گله اش را در اطراف يك مرتع قُرُق شده مي چراند واحتمال اين مي رود كه گله اش[داخل آن شوند]و در آن بچرند.بدانيد كه هر پادشاهي براي خود يك قلمرو معين دارد و بدانيد كه قلمرو معين خدا نيز چيزهايي است كه حرام فرموده است.»  و در جايي ديگر مي فرمايد:« لا يَبْلُغُ الْعَبْدُ أنْ يَكُونَ مِنَ الْمُتَّقِينَ حَتَّي يَدَعَ مَا لا بَأسَ بِهِ حَذَراً لِمَا بِهِ الْبَأسُ»(4) « بنده هيچگاه متقي نمي شود مگرآنكه از ترس محرمات، آنچه را که انجامش ايرادي ندارد ،واگذارد. »

«شيخ سعيد حوي» مي گويد:« يكي از راه هاي دستيابي به تقوا،انجام مسئوليت هاي مشترك مسلمين در اقامه دين خداست،مانند واجبات كفايي؛همچنانكه انجام واجبات عيني راه رسيدن به تقواست.عبادت؛ حائز اهميت ترين راه نيل به تقواست،بويژه عبادتي كه در مقام احسان ادا شود.احسان در اسلام به انجام اعمال نيك و ترك معاصي مي انجامد و فردي واجد اين دو شاخصه است كه به حقيقت ايمان كه همان احسان است،نايل آمده باشد.» همچنين مي گويد:«دين مبين اسلام،براي تك تك افراد واطياف گوناگون جامعه انساني فرو آمده،لكن بركسي پوشيده نيست كه در آن يكسري احكام از قبيل پياده كردن قصاص واجراي حدود شرعي وجود دارد كه اجراي آن به عهده افراد ويا طيف خاصي است.پس اسلام از يكايك افراد جامعه چه امري مي طلبد؟آنچه اسلام از هر مسلماني انتظار دارد،تقواست.بنابراين تقوا خواست اساسي پروردگار از بندگان است.

هرگاه تمام اعضاي جامعه اسلامي،بصورت كامل به تقوا دست يافتند، آنگاه اقامه دين خدا بدون نقصان امكان پذير خواهدبود.وچنانچه صدمه اي بر پيكره اسلام وارد شود، ناشي از ضعف تقواي مسلمانان است.»

و واضح است كه به دليل اهميت شايان تقواست كه آيات بسياري در بيان آن نازل شده اند.از جمله اين آيات:

1.« الــم(1) ذَلِكَ الْكِتَابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدًي لِلْمُتَّقِينَ(2)اَلَّذينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَ ُيقيمُونَ الصَّلاةَ وَمِمّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ(3)وَاَّلذينَ يُؤْمِنُونَ  بِما أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَ  وَبِاَلْآخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ(4)أولئِكَ عَلَي هُدًي مِنْ رَّبِّهِمْ وَأولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ(5)» (البقرة) .« الف.لام.ميم* اين كتابي است كه هيچ گماني در آن نيست وراهنماي پرهيزگاران است* آن كساني كه به دنياي ناديده باور مي دارند ونماز را بگونه اي شايسته مي خوانند واز آنچه بهره آنان ساخته ايم،مي بخشند*و آن كسانيكه باور مي دارند به آنچه برتو نازل گشته وبه آنچه پيش از تو فرو آمده وبه روز رستاخيز اطمينان دارند*اين چنين كساني هدايت ورهنمود خداي خويش را دريافت كرده وحتماً رستگارند.»

اين آيات 4 صفت را براي متقيان برمي شمارند:ايمان به غيب،برپا داشتن نماز ،انفاق از روزي اي كه خدا بهره بندگانش گردانده وپيروي وفرمانبرداري از قرآن كريم.بقيه صفات در دایره ايمان به غيب مي قرار میگیرند.همانطور كه ابو زُرعة از ابوهريرة (رضي الله عنهما) روايت ميكند كه فرمود:« كانَ النَّبِيُّ(صلي الله عليه وسلّم) بارِزاً يَوْماً لِلنَّاسِ،فَأتَاهُ جِبْرِيلُ فَقالَ: مَا الْإيمانُ؟ قالَ: الْإيمانُ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللهِ و مَلائِكَتِهِ وَ كُتُبِهِ و بِلِقائِهِ و رُسُلِهِ و تُؤْمِنَ بِالْبَعْثِ.»(5 )« روزي پيامبر(ص)به ميان مردم آمد.جبرئيل به حضورش رسيد وپرسيد ايمان چيست؟ پيامبر(ص) فرمود:آن است كه به خدا وفرشتگان ورسيدن به حضور خدا(در قيامت) ورسالت پيغمبران وزنده شدن بعد از مرگ،باور واعتقاد قطعي داشته باشي.»

نگارنده «في ظلال»(يرحمه الله) در اثناي تبيين طبيعت قرآن وتشريح هدايت گريش مي فرمايد:«هدايت؛ حقيقت،طبيعت،ماهيت ومشخصه جدايي ناپذير قرآن است.ولي اين قرآن براي چه كساني هدايتگر،نور و پندآموز است؟براي متقيان! چون تقواست كه قلب را به سوي قرآن سوق مي دهد.تقواست كه دل را مي گشايد و آن را مهياي پذيرش پيام الهي و لبيك گفتن به دعوت او مي سازد.بنابراين كسي كه طالب هدايت گرفتن از قرآن است،بايد با قلبي سليم وفراخ به سويش بيايد.»

2. « وَ سَارِعُوا إِلَي مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالْأَرْضَ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ(133)الَّذِينَ يُنْفِقُونَ فِي السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ الْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَ الْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَ اللهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ(134) وَ الَّذِين إِذَا فَعَلُوا فَاحِشَةً أوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَكَرُوا اللهَ فَاسْتَغْفَرُوا لِذُنُوبِهِمْ وَ مَنْ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إلّا اللهَُ وَ لَمْ يُصِرُّوا عَلَي مَا فَعَلُوا وَ هُمْ يَعْلَمُونَ(135)أولئِكَ جَزَاؤُهُمْ مِنْ رَبِّهِمْ وَ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الأنْهَارُ خَالِدِينَ فِيها وَ نِعْمَ أجْرُ الْعَامِلِينَ(136)» (آل عمران). « و (با اعمال شايسته و بايسته) به سوي آمرزش پروردگارتان و بهشتي بشتابيد و بر همديگر پيشي بگيريد كه بهاي آن(براي مثال همچون بهاي)آسمانها وزمين است.(وچنين چيز باارزشي)براي پرهيزگاران تهيه ديده شده است*آن كسانيكه در حال خوشي وناخوشي و ثروتمندي وتنگدستي به احسان وبذل وبخشش دست مي يازند وخشم خود را فرو مي خورند.واز مردم گذشت مي كنند و(بدينوسيله در صف نيكوكاران جايگزين مي شوند و) خداوند (هم)نيكوكاران را دوست مي دارد*و كسانيكه چون دچار گناه(كبيره اي)شدند يا(با انجام گناه صغيره اي)به خويشتن ستم كردند،به ياد خدا مي افتند(و وعد و وعيد وعقاب و ثواب و جلالت وعظمت او را پيش چشم مي دارند وپشيمان مي گردند)و آمرزش گناهانشان را خواستار مي شوند.و بجز خدا كيست كه گناهان را بيامرزد؟ و با علم وآگاهي بر(زشتيِ كار و نهي و وعيد خدا از آن)چيزي كه انجام داده اند،پافشاري نمي كنند(و به تكرار گناه دست نمي يازند)*آنچنان پرهيزگاراني پاداششان آمرزش خدايشان وباغهاي (بهشتي)است كه در زير(درختان)آنها جويبارها روان است و جاودانه در آنجاها ماندگارند واين چه پاداش نيكي است كه بهره كساني ميگردد كه اهل عملند(وبرابر فرمان خدا عمل مي كنند).»

«شيخ محمد رشيد رضا» در تفسير اين آيات مي گويد:« خداوند به دو دليل انفاق را پيشاپيش ساير صفات متقيان ذكر كرده است:

نخست؛ نشان دادن تضاد وتقابل ميان انفاق وربا كه در آيه اي سابق بر آيات ذکر شده[آيه 130سوره آل عمران]،از آن بحث به ميان آمده.چراكه ربا نوعي فرصت طلبي شخص سرمايه دار است تا اموال فرد نيازمند را به ناحق و بلاعوض به جيب بزند.حال آنكه صدقه و انفاق همياري و اطعام وي بي هيچگونه چشم داشتي است.دوم؛ انفاق وبخشش چه در شرايط مناسب وچه در شرايط ضيق وتنگدستي، بهترين نشانه تقواست.آرزوي نفساني به سادگي تن به انفاق نمي دهد و لذا براي انسان از ساير صفات واعمال نافع تر است.»

3. « وَالَّذي جَاءَ بِاَلْصِّدْقِ  وَصَدّقَ  بِهِ اوُلَئِكَ هُمُ الْمُتّقُونَ(33)» (الزمر). « كسانيكه حقيقت و صداقت را با خود آورده اند(و از سوي خدا به مردمان ابلاغ كرده اند كه پيغمبرانند)و كسانيكه حقيقت وصداقت را باور داشته اند(وبرابر آن رفته كه مؤمنانند)آنان پرهيزگاران واقعي هستند.»

4. « لَيْسَ الْبِرّ أَنْ تُوَلُوا وُجُوهَكُمْ  قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنّ الْبِرّ مَنْ آمَنَ بِاللهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنّبِيِّينَ وَآتَي اَلْمَالَ عَلَي حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَي وَالْيَتَامَي وَالْمَسَاكينَ وَابْنَ الْسّبيلِ وَالسّائِلينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلاةَ وَآتَي  الزّكَاةَ وَالْمُوفُونَ  بِعَهْدِهِمْ إِذَا  عَاهَدُوا وَالصّابِرِينَ في الْبَأْساءِ وَالضّرّاءِ وَحِينَ  الْبَأْسِ أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا  وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتّقُونَ(177)» (البقرة) .« اينكه(به هنگام نماز) چهره هايتان را به جانب مشرق ومغرب كنيد،نيكي(تنها همين) نيست(و يا ذاتاً رو كردن به خاور وباختر،نيكي به شمار نمي آيد).بلكه نيكي(كردار) كسي است كه به خدا و روز واپسين وفرشتگان وكتاب (آسماني) وپيغمبران ايمان آورده باشد ومال(خود)را با وجود علاقه اي كه بدان دارد(ويا به سبب دوست داشتن خدا ويا با طيب خاطر)به خويشاوندان ويتيمان و درماندگان و واماندگان در راه وگدايان دهد،و در راه آزدسازي بردگان صرف كند ونماز را برپا دارد وزكات را بپردازد و(نيكي كردار كساني است كه)وفا كنندگان به پيمان خود بوده هنگاميكه پيمان بندند و(بويژه كساني نيكند وشايسته ستايشند كه)در برابر فقر(و محروميت ها)و بيماري(و زيان و ضررها) وبه هنگام نبرد، شكيبايند(و استقامت مي ورزند).اينان كساني هستند كه راست مي گويند(درادعاي ايمان راستين وپيجويي اعمال نيك)و به راستي پرهيزگاران اينانند.»

«دكتر وهبة زحيلي» مي فرمايد:« علما گفته اند اين آيه از قرآن كريم،آيه اي باعظمت واز امّهات احكام است زيرا متضمن 16 قاعده است:ايمان به خدا و اسماء وصفاتش،ايمان به حشر ونشر و ميزان و صراط و حوض وشفاعت و بهشت ودوزخ،ملائك،كتب آسماني وپيامبران و انفاق كردن دارايي به اشكال واجب وسنّت، برقراري صله رحم ومداومت بر آن، تفقد ودلجويي از يتيم و مسكين و عدم اهمالشان،رعايت حال وامانده از راه( يا مهمان) و سؤال كنندگان،آزاد سازي بردگان، و محافظت ومداومت بر نماز و پرداخت زكات و وفاي به عهد و صبر وشكيبايي كردن بر مصاعب ودشواري ها.»

«شيخ مراغي» نيز در تفسير اين فرموده خداوند كه مي فرمايد:«وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتّقُونَ(177)» ، مي گويد:« يا به عبارت ديگر " و آنها كسانيند كه بين خود وخشم ونارضايتي خداوند،با دوري كردن از معاصي  اي كه باعث اهمال انسان در دنيا از سوي پروردگار و عذاب وي در آخرت مي شوند، فاصله وحائل ايجاد ميكنند."»

بعضي از علما نيز گفته اند:« هر كس كه به مصداق اين آيه عمل كند،ايمانش كامل مي شود و به بالاترين مراتب يقين نايل مي آيد.»

========== منبع: ==========

مجله «المجتمع» ،شماره 2034- 23صفر 1434هـ ق -  5/1/2013م

*در ترجمه آيات از «تفسيرنور» اثر دكتر مصطفي خرم دل استفاده شده است.

========== پي نوشت ها ========

1.         صحيح البخاري،سنن الترمذي،سنن النسائي و مسند امام احمد بن حنبل

2.         ابن بطال در شرح صحيح البخاري

3.         صحيح مسلم

4.         سنن الترمذي

5.         ابن بطال در شرح صحيح البخاري



ارسال شده در مورخه : يكشنبه، 2 آذر ماه، 1393 توسط admin2  پرینت

مرتبط باموضوع :

 نگاهی نو به سوره «انشراح» 1  [ پنجشنبه، 2 مرداد ماه، 1393 ] 1113 مشاهده
 دلایلی بر لزوم اجرای اوامر الهی  [ پنجشنبه، 5 شهريور ماه، 1394 ] 616 مشاهده
 شب قدر؛ برتر از هزار ماه  [ جمعه، 4 تير ماه، 1395 ] 2269 مشاهده
 چرا محمد (ص) ؟  [ دوشنبه، 16 بهمن ماه، 1391 ] 4014 مشاهده
 عید فطر و فلسفه ی وجودی آن  [ سه شنبه، 15 تير ماه، 1395 ] 350 مشاهده
 
نام شما: [ کاربر جدید ]

نام (ضروری): 
ایمیل (ضروری): 
نظر:
کد امنیتی
کد امنیتی

  [ بازگشت ]
امتیاز دهی به مطلب
انتخاب ها

 فایل پی دی اف فایل پی دی اف

 گرفتن پرينت از اين مطلب گرفتن پرينت از اين مطلب

 ارسال به دوستان ارسال به دوستان

 گزارش این پست به مدیر سایت گزارش این پست به مدیر سایت

اشتراک گذاري مطلب
صفحات پيشنهادي
لينکدوني
پیامک

ســامـانه پیام کوتاه پینوس



ارسال خبر ، مقاله ، گزارش و ...



شماره همراه خود را برای عضویت در خبرنامه پیامکی وارد کنید