سه شنبه، 9 خرداد ماه، 1396

اعتياد به داروهاي روانگردان ( قسمت دوم )

تهیه کننده : دکتر مختار ویسی

باربيتورات‌ها (مثلاً نمبوتال و سكونال Nembutal& Seconal )
مصرف باربيتورات‌ها در مقادير خيلي زياد در حافظه و تصميم‌گيري اختلال ايجاد مي‌كند. ونيز مي‌تواند مرگبار باشد. به همين دليل، معمولاً در خودكشي‌ها از باربيتورات‌ها استفاده مي‌شود. قطع ناگهاني باربيتورات‌ها مي‌تواند باعث سكته شود. به خاطر اعتيادآور بودن آن‌ها و تسكين نسبي ناشي از مصرف بيش از حد آن‌ها نيز بوده كه امروزه به جاي آن‌ها از آرامبخش‌ها استفاده مي‌شود.
اثرات دارويي باربيتورات‌ها عبارتنداز: 1) مشكل تنفسي، 2)اغماء 3) مرگ احتمالي.

آرامبخش‌ها (مثل واليوم Valium، زاناكس Xanax و ميلتاون Miltown):
 اين داروها اضطراب را كم كرده و آرامش ايجاد مي‌كنند و معمولاً براي آرام كردن افراد مضطرب و عصبي تجويز مي‌شوند. قطع مصرف آن‌ها نيز مي‌تواند نشانه‌هاي ترك ايجاد كند.


اثرات دارويي آرامبخش‌ها عبارتنداز: 1)مشكل تنفسي، 2) اغماء، 3) مرگ احتمالي.

داروهاي استنشاقي (حلال‌هاي فرار و افشانه‌ها):

 در سال‌هاي اخير افزايش چشمگيري در استنشاق حلال‌هاي صنعتي و افشانه‌ها، به منظور ايجاد احساس مستي پيدا شده است.
حلال‌هاي فرار عبارتنداز: بنزين، رقيق كننده‌ي رنگ (تينر) محلول‌هاي شوينده، چسب و تميزكننده لاك ناخن. هيدروكربن‌ها مواد شيميايي روان‌گردان‌اند. افشانه‌ها، مانند رنگ‌هاي افشانه‌اي حاوي گونه‌هاي سمي الكل‌اند. مصرف كنندگان معمولاً اين ماده را گرم و بخار آن را از راه دهان يا بيني استنشاق مي‌كنند. تعداد كساني كه دچار سوء مصرف مواد استنشاقي‌اند چندان زياد نيست، اما به علل زير توجه به آن‌ها ضرورت دارد:
1)آثار حاد استنشاق اين مواد مشابه مستي الكل است.
2) سوءمصرف كنندگان بسيار جوان‌اند (حتي پسربچه‌هاي 7 ساله ديده شده كه چسب يا بنزين استنشاق مي‌كنند.
3) بعضي از اين حلال‌ها ممكن است آسيب مغزي نورولوژيك دايمي ايجاد كنند. مصرف اين مواد در مدارس ابتدايي و دبيرستان‌ها رو به افزايش است (مصرف كنندگان معمولاً زير سن 14 سال هستند).
4)بعضي از اين داروها توهم‌زا ولي بسيار تضعيف كننده‌ي اعصاب مركزي هستند.
5) در بين بعضي از بچه‌ها كه افسرده، نفعالي، پرخاشگر و داراي سابقه‌ي بزهكاري هستند ديده مي‌شود.

مواد افيوني (opiates):

 1)ترياك و مشتقات آن (كديين، هرويين، مورفين) 2) متادون
ترياك و مشتقات آن كه مجموعاً به نام مواد افيوني خوانده مي‌شوند. داروهايي هستند كه از راه كند كردن فعّاليّت دستگاه عصبي مركزي سبب مي‌شوند احساس‌هاي بدني و توان پاسخ دادن به محرك‌ها كاهش يابد. اين داروها را معمولاً داروهاي مخدر (narcotic) مي‌نامند، اما مواد افيوني اصطلاح صحيح‌تري است چون اصلاح «مواد مخدر» به روشني تعريف نشده است و داروهاي غيرمجاز گوناگوني را دربرمي‌گيرد. مواد افيوني به خاطر خاصيت دردزدايي مصرف پزشكي دارند، اما به علت اثري كه در تغيير خلق و خو و كاهش اضطراب دارند، مصارف غيرقانوني فراواني پيدا كرده‌اند. رايج‌ترين داروهاي افيوني، مورفين و هرويين هستند كه اثرات بسيار قوي دارند. بيشترين مصرف غيرمجاز مواد افيوني به صورت هرويين است چون غلظت آن بيشتر است. سوء استفاده از مواد افيوني يا وابستگي به آن‌ها معمولاً به دنبال دوره‌اي از مصرف چند دارويي Polydraug use به وجود مي‌آيد.
كديين كه عنصر متداول در نسخه‌هاي پزشكي است دردزدا و ضد سرفه است و داراي اثرات نسبتاً ملايمي است.(حداقل مقادير كم آن)
هرويين از طريق تزريق، دود كردن، يا استنشاق مصرف مي‌شود. فرد معتاد ظرف يكي دو دقيقه پس از تزريق وريدي آن «سرخوش thrill» يا «نشئه fixed» در خود احساس مي‌كنند. تغييرات حاصل از خلق و خو يعني احساس سرخوشي و كاهش اضطراب ناشي از تجربه‌ي اين دارو است كه سبب مي‌شود افراد شروع به مصرف اين ماده كنند. هرويين بسيار اعتيادآور است. تا جايي كه حتي مصرف كوتاه مدّت آن نيز مي‌تواند وابستگي جسمي ايجاد كند. پس از مدتي دود كردن يا استنشاق هرويين، شخص به مرحله‌ي تحمل دارو پا مي‌نهد و از اين به بعد هرويين ديگر تأثير لذت‌بخشي سابق را ندارد. زيرا از راه «استنشاق» كندتر جذب مي‌شود چون بايد از درون غشاء مخاطي بيني بگذرد و سپس به رگ‌هاي خوني زير آن برسد. بنابراين،  شخص براي دستيابي به لذّت سابق، ممكن است به تزريق زيرجلدي و سپس به تزريق وريدي روي آورد. همين كه تزريق وريدي شروع شد، مقدار هرويين مصرفي بايد بيشتر و بيشتر شود تا ايجاد سرخوشي كند، و همگام با آن، ناراحتي‌هاي بدني ترك دارو نيز شديدتر مي‌شود. بنابراين، انگيزش بيشتر براي ادامه مصرف دارو ريشه در نياز به اجتناب از درد و ناراحتي جسمي دارد.
شكل مولكولي مواد افيوني شبيه گروهي از انتقال دهنده‌هاي عصبي به نام آندورفين‌ها است. اندورفين‌ها افيون‌هاي طبيعي هستند كه عمدتاً شليك سلول‌هاي عصبي را تحريك مي‌كنند. اندورفين‌ها از بدن در برابر درد محافظت مي‌كنند و احساسات لذتبخش را افزايش مي‌دهند. سطح آندورفين‌ها در دوندگان مسافت طولاني، زنان در حال زايمان و اشخاصي كه در شوك تصادفات به سر مي‌برند، افزايش مي‌يابد. افيون‌ها (مانند هرويين و مورفين) شكل مولكولي‌شان آنقدر به انتقال دهنده‌ي عصبي نزديك است كه انگار كليدهاي همان قفل‌هاي گيرنده هستند.
افيون‌ها (هرويين و مورفين) با چسپيدن به آن دسته از گيرنده‌هاي افيوني كه پُر نشده‌اند درد راتسكين مي‌دهند (يعني كار مواد طبيعي در مغز را تقليد مي‌كنند). انكفالين كه نوعي آندورفين است، علت اعتيادآوري دردزاهايي نظير مورفين را آشكار كرده است. در شرايط طبيعي انكفالين به برخي گيرنده‌هاي افيوني پيوند مي‌خورد. مورفين با چسبيدن به گيرنده‌هاي خالي مانده، درد را مي‌زدايد. مصرف مكرر هرويين موجب كاهش توليد آندورفين (انكفالين) و خالي ماندن گيرنده‌هاي افيوني مي‌شود. در اين حال براي پُر كردن گيرنده‌هاي خالي مانده و كاهش درد نياز به مورفين بيشتر است. اگر به بدن نرسد، گيرنده‌هاي افيوني خالي مانده و نشانه‌هاي دردناك ترك اعتياد آشكار مي‌شود. در واقع، هرويين جايگزين مواد افيوني طبيعي بدن شده است.
وقتي مواد افيوني مغز را ترك مي‌كنند، سطح تحريك سيناپس‌هاي تأثير پذيرفته كمتر از حد معمول مي‌شود. شخص تا چند ساعت بعد از مصرف ماده افيوني، احساس شنگولي و بي‌دردي مي‌كند واشتهايش براي غذا و سكس افزايش مي‌يابد. به همين دليل مواد افيوني به شدت اعتيادآورند و قطع مصرفشان، نياز و ترك دردناكي ايجاد مي‌كند.

اثرات دارويي هرويين عبارتنداز:

1) احساس بهزيستي، 2) احساس سرخوشي، 3) كاهش اضطراب.
خطرات مصرف هرويين بسيار است:
1)افرادي كه زياد هرويين مصرف مي‌كنند به طور متوسط در 40سالگي مي‌ميرند،
2) احتمال مرگ بر اثر خفگي ناشي از افت عملكرد مركز تنفسي مغز،
3)احتمال مرگ بر اثر يك بار مصرف زياده‌ي هرويين،
4) تباهي شديد زندگي فردي و اجتماعي،
5) كارهاي غيرقانوني به خاطر تأمين هزينه دارو،
6) خطر ابتلا به ايدز (نشانگان نارسايي اكتسابي دستگاه ايمني)، هپاتيت (التهاب كبد)،
و ساير عفونت‌هاي ناشي از تزريق غيربهداشتي مثلاً استفاده‌ي مشترك از سوزن و سرنگ در بين كساني كه دارو به خود تزريق مي‌كنند، راه بسيار سهلي براي ابتلا و پخش ويروس ايدز است.

درمان نگهدارنده

به طور كلي داروهايي كه براي درمان  مواد افيوني به كار مي‌روند به دو دسته تقسيم مي‌شوند:
1) اگونيست‌ها (agonists): داروهاي رقيب (متادون metadone، بوپرنورفين، buprenorphine، ولوومتاديل، levomethqal.
2) آنتاگونيست‌ها (antagonists): داروهاي معارض (نالتركسون naltrexone).
آگونيست‌ها به گيرنده‌هاي افيوني چسبيده، احساس لذت ايجاد مي‌كنند، و از اين طريق ميل به مواد افيوني را كاهش مي‌دهند. اما در مقايسه با مواد افيوني،‌آسيب رواني و فيزيولوژيايي كمتري را سبب مي‌شوند. متادون معروف‌ترين داروي آگونيست در معالجه‌ي افراد معتاد به هرويين است. (اين دارو، هم ميل به هرويين را كاهش مي‌دهد و هم نشانه‌هاي ترك دارو را).  اين ماده خود اعتيادآور است. اما در مقايسه با هرويين آسيب رواني كمتري ايجاد مي‌كند و از لحاظ جسمي كمتر زيانبار است. وقتي در هر وعده، مقدار كمي متادون را از راه دهان مصرف كنند ميل به هرويين را فرومي‌نشاند و از بروز نشانه‌هاي ترك اعتياد جلوگيري مي‌كند.
آنتاگونيست‌ها نيز به گيرنده‌هاي افيوني مي‌چسبند اما به طريقي آن گيرنده‌ها را فعال نمي‌سازند. بلكه آن‌ها را مسدود مي‌كنند و مانع از دسترسي مواد افيوني به آن‌ها مي‌شوند. به اين ترتيب،‌ديگر احساس لذتي وجود ندارد و ميل به مصرف نيز برآورده نشده است.
نالتركسون، كه داروي آنتاگونيست است، گيرنده‌هاي افيوني را مسدود مي‌كند به نحوي كه هرويين نمي‌تواند به آن‌ها دسترسي يابد (مانع از عمل هرويين مي‌شود زيرا ميل تركيبي آن با گيرنده‌هاي افيوني بيش از خود هرويين است) به اين ترتيب ديگر احساس لذتي وجود ندارد و ميل به مصرف نيز برآورده نشده است. هر چند اثربخشي آن در درمان اعتياد به هرويين هنوز به اثبات نرسيده است. ولي جالب است كه ميل به الكل را كاهش مي‌دهد. الكل موجب آزاد شدن اندروفين‌ها مي‌شود و نالتركسون با مسدود كردن گيرنده‌هاي افيوني، اثرات ناخوشايند و در نتيجه ميل به مصرف آن را كاهش مي‌دهد.


(شكل 2 نحوه‌ي تأثير متادون برگيرنده‌هاي سلول عصبي را نشان مي‌دهد)

3) متادون methadone و بوپورنورفين و لوومتاديل از دو راه تجويز مي‌شوند.
1) جانشين سازي‌ متادون: در اين روش، معتاد مقدار معيني متادون – كه از راه دهان تجويز مي‌شود- دريافت مي‌كند. اين مقدار بعداً در عرض يك دوره‌ي چند روزه به تدريج قطع مي‌شود.
2) درمان نگاهدارنده متادون: در اين روش متادون براي مدت نامحدودي تجويز مي‌شود. درمان نگهدارنده در بيماران معتادي صورت مي‌گيرد كه قادر به پرهيز از مواد افيوني نيستند.
افرادي كه از مصرف هرويين به يكي  از اين داروها (متادون، بوپرنورفين و لوومتاديل) روي مي‌آورند مي‌تواند ولع جسمي حاد خود را براي مواد افيوني ارضاءكنند امّا تدريجاً از وابستگي رواني ناتوان كننده خود به هرويين رهامي‌گردند.
متادون براي سم‌زدايي كوتاه مدت (7 تا 30 روزه)، سم‌زدايي بلندمدت (تا 180 روز) و درمان نگهدارنده (درمان پس از 180 روز) افراد وابسته به مواد افيوني مورد استفاده قرار مي‌گيرد. استفاده از درمان نگهدارنده غالباً براي تمام عمر است.

مزاياي استفاده از درمان نگاهدارنده با متادون

- عضويت در برنامه‌ي متادون 70درصد خطر مرگ را كاهش مي‌دهد.
- مصرف غيرمجاز مواد افيوني و ساير مواد مورد سوءمصرف را كاهش مي‌دهد.
- فعاليت جنايي را كمتر مي‌كند.
-خطر تمام انواع بيماري عفوني، بخصوص HIV و هپاتيت B را پايين مي‌آورد.
- در زنان حامله، خطر بيماري و مرگ و مير نوزادان را كاهش مي‌دهد.
پاپرنورفين: يك داروي ضد درد است كه براي مصرف درد متوسط تا شديد پذيرفته شده است. باپرنورفين با دوز 8 تا 16 ميلي‌گرم در روز به نظر مي‌رسد كه مصرف هرويين را كاهش مي‌دهد. اثرات ضد درد آن گاهي در مداواي درد مزمن، زماني كه داروهاي با اثر اعتياد كمتري بي‌تأثيرند، مورد استفاده قرار مي‌گيرد.
لوومتاديل: براي درمان نگاهدارنده بيماران وابسته به مواد افيوني مورد استفاده قرار مي‌گيرد. براي سم‌زدايي يا ضددرد استفاده ندارد.

ب) داروهاي محرك

داروهاي محرك موادي هستند كه هشياري و برانگيختگي كلي را افزايش مي‌دهند (فعاليت دستگاه عصبي مركزي را زياد مي‌كنند). اين داروها ساختمان شيمايي متفاوتي دارند و همگي ايجاد نشئه مي‌كنند.
اين داروها مقدار پيك‌هاي عصبي تك‌آمين (نوراپي نفرين، اپي‌نفرين، دوپامين و سروتونين) را در سيناپس افزايش مي‌دهند. اثر آن‌ها مانند آن است كه همه‌ي نورون‌هايي كه هركدام يك تك‌آمين ترشح مي‌كنند يكجا شليك كنند. نتيجه برانگيختگي همزمان جسمي و رواني است: از نظر جسمي با افزايش ضربان قلب و فشار خون، و از نظر رواني با هشيار كردن بيش از حد فرد.

رايج‌ترين محرك‌ها عبارتنداز:

1)آمفتامين‌ها، 2)كوكايين، 3)3 و 4- متيلن ديوكسي متامفتامين (MDMA) يا (اِكستِسي (XTC، 4) كافئين، 5) نيكوتين.
1)آمفتامين‌ها: محرك‌هاي نيرومندي هستند كه با نام‌هاي تجاري از قبيل متدرين، دكسدرين، و بنزدرين فروخته مي‌شوند و در افواه به اسپيد (speed)، آپرز (uppers) و بنيس (bennies) شهرت دارند. گاهي به آن‌ها «قرص‌هاي نيروزا» يا «نشاط‌آور» هم گفته مي‌شود. افزايش هشياري و كاهش احساس خستگي و ملال از اثرات فوري مصرف اينگونه داروها است. لذا انگيزه اصلي مصرف آمفتامين‌ها مثل ساير داروها توانايي تغيير خلق و افزايش اعتماد به نفس مي‌باشد. علاوه بر آن، از اين داروها براي افزايش انرژي،‌بيدار ماندن يا كم كردن وزن استفاده مي‌شود. غالباً به شكل قرص‌هاي رژيمي تجويز مي‌شوند. اين داروها چون موجب آزاد شدن دوپامين مي‌شود ميزان فعاليت و احساسات لذتبخش مصرف كننده را زياد مي‌كنند. اما پس از زايل شدن اثرهاي تحريكي آمفتامين‌ها، يك دوره‌ي افت جبراني به وجود مي‌آيد كه طي آن مصرف كننده احساس افسردگي، بيقراري و خستگي مي‌كند و ممكن است به مصرف بيشتر دارو وسوسه شود. تحمل به سرعت افزايش مي‌يابد و مصرف‌كننده براي دستيابي به اثر دلخواه روز به روز به مقدار بيشتري نياز پيدا مي‌كند.
وقتي تحمل دارويي به مرحله‌يي برسد كه ديگر مصرف آن به صورت خوراكي مؤثر نشود، بسياري از مصرف‌كنندگان، به تزريق وريدي روي مي‌آورند. تزريق وريدي مقادير زياد آمفتامين، بلافاصله احساس خوشايند «روشني flash» يا «نشئه rush» ايجاد مي‌كند.سرانجام با مصرف بيشتر تحريك‌پذيري و احساس ناراحتي به وجود مي‌آيد، كه تنها با تزريق بيشتر دارو از بين مي‌رود. اگر اين زنجيره تا چند روز و هر چند ساعت تكرار گردد، سرانجام به احساس كوفتگي، خوابي عميق و به دنبال آن دوره‌يي از بي‌حالي و افسردگي منجر مي‌شود. مصرف كننده‌ي آمفتامين ممكن است براي رهايي از اين ناراحتي به الكل يا هرويين رو كند.

اثرات دارويي مفتامين‌ها عبارتنداز:

1) افزايش هشياري،
2) كاهش احساس خستگي و ملال،
3)خواب‌آلودگي،

خطرات مصرف آمفتامين‌ها عبارتند از:

1) تباهي جدي سلامت جسمي و رواني،
2)مسموميت: شامل بي‌اشتهايي، عصبانيت، بيخوابي، لرزش، تحريك‌پذيري و كاهش وزن.
3) و در موارد مصرف زياد پسيكوز شبيه به اسكيزوفرني يا توهمات با نشانه‌هاي: هذيان‌هاي تعقيب و توهم‌هاي ديداري يا شنيداري.

2)كوكايين يا كوك: ماده‌اي است كه از برگ‌هاي خشك گياه كوكا به دست مي‌آيد و مثل ساير داروهاي محرك موجب افزايش انرژي و اعتماد به نفس مي‌شود. كوكايين شخص را بذله‌گو و بيش از حد گوش به زنگ و هشيار مي‌سازد. كوكايين معمولاً از بيني استنشاق شده (و معمولاً همراه با مرفين و هرويين مصرف مي‌شود) يا به شكل پودر كريستال تزريق مي‌شود. و يا مي‌توان به صورت محلول در آورد و مستقيماً به وريد تزريق كرد. در اين روش مصرف مي‌تواند حمله‌ي قلبي، سكته مغزي، يا حمله‌ي مغزي ايجاد كند.
همچنين مي‌توان آن را به صورت ماده سوختني به نام كراك (crock) درآورد و دود كرد و اعتيادزايي آن بيش از هرويين، باربيتورات‌ها و الكل است. تأثير دارو ضمن چند دقيقه از بين مي‌رود و مصرف كننده ناگزير است مرتباً دوز دارو را تكرار كند. كوكايين نزد برخي از ورزشكاران و افرادي كه در دنياي هنر و نمايش فعاليت دارند مقبوليت دارد،‌و به صورت داروي با اشتهاري درآمده است.
كوكايين در نواحي مغزي كه سيناپس‌هاي دوپامين آن‌ها زياد است مثل منطقه‌ي قدامي و ncleus accrmbens متمركز مي‌شود. آنچه در باز جذب عادي رخ مي‌دهد. سلول عصبي منتقل كننده، دوپامين آزاد مي‌كند و دوپامين با چسبيدن به گيرنده‌هاي دوپامين در سلول عصبي گيرنده، اين سلول را تحريك مي‌كند. پس از چسبيدن، دوپامين براي آزاد شدن دوباره به سلول منتقل كننده برمي‌گردد. اتفاقي كه بر اثر وجود دوپامين در سيناپس رخ مي‌دهد. كوكايين به پمپ‌هاي جذب كننده مي‌چسبد و جلوي جذب دوپامين موجود در سيناپس را مي‌گيرد. در نتيجه دوپامين موجود در سيناپس بيشتر شده و گيرنده‌هاي دوپامين بيشتري فعال مي‌شود.
آثار مولكولي كوكاين: الف) تكانه‌ي عصبي موجب آزاد شدن پيك‌هاي عصبي مي‌شود كه پيام را از طريق سيناپس به نورون دريافت كننده مي‌رساند. سپس بعضي از پيك‌هاي عصبي مجدداً جذب نورون فرستنده پيام مي‌شوند (فرايند بازگيري)، و بقيه تجزيه شده و نافعال مي‌گردند (فرايند تجزيه). ب) كوكايين مانع از بازگيري سه پيك عصبي (دوپامين، سروتونين، و نوراپي نفرين) مي‌شود. همان موادي كه در تنظيم خلق و خو دخالت دارند. جلوگيري از بازگيري اين سه پيك عصبي توسط كوكايين سبب مي‌شود اثر طبيعي آن‌ها تقويت شود. به ويژه، افزايش دوپامين با احساس سرخوشي ارتباط دارد. با اين حال مصرف طولاني مدت كوكايين موجب كاهش اين پيك‌هاي عصبي مي‌شود، زيرا از بازگيري آن‌ها براي استفاده‌ي بعدي جلوگيري مي‌كند به اين معنا كه تجزيه‌ي آن‌ها در بدن بر سرعت توليد آن‌ها پيشي مي‌گيرد. با تهي شدن ذخيره‌ي طبيعي اين مواد كه بر اثر مصرف مكرر كوكايين روي مي‌دهد، سرخوشي جاي خود را به اضطراب وافسردگي مي‌دهد.
ادامه دارد ....


ارسال شده در مورخه : چهارشنبه، 18 آبان ماه، 1390 توسط CafeWeb  پرینت

مرتبط باموضوع :

 هپاتیت  [ سه شنبه، 22 اسفند ماه، 1391 ] 4138 مشاهده
 سردرد میگرنی  [ شنبه، 16 مهر ماه، 1390 ] 5633 مشاهده
 شیوه صحیح خوابیدن  [ دوشنبه، 24 مرداد ماه، 1390 ] 15990 مشاهده
 آیا می دانید ؟؟؟  [ چهارشنبه، 25 اسفند ماه، 1389 ] 3890 مشاهده
 خطرات نشستن دربرابر کامپیوتر  [ چهارشنبه، 25 اسفند ماه، 1389 ] 4424 مشاهده
نام:
ایمیل:

در مورخه : پنجشنبه، 19 آبان ماه، 1390توسط
(مشخصات کاربر saye | ارسال پیغام شخصی)
سلام و خسته نباشید ویژه ای دارم خدمت جناب دکتر ویسی. مطالب مطرح شده مطالبی علمی، کاربردی و حتی مرجع میتونه باشه. موضوع اعتیاد موضوعیه که هیچ فردی که دلسوز جامعه س، نمیتونه بهش بی تفاوت باشه و در موردش کم اطلاع باشه. هر چند که مبحث طولانیه اما الحق ارزش مطلب، اونو می پوشونه.
ارسال جوابیه ]

نام:
ایمیل:

در مورخه : سه شنبه، 24 آبان ماه، 1390
سلام . با تشکر از دکتر ویسی واقعا این گونه مطالب بسیار مفید می باشند لطف کنید برای دفعات آینده این مطالب را به صورت خلاصه تر قرار دهید.ممنون
ارسال جوابیه ]

 
نام شما: [ کاربر جدید ]

نام (ضروری): 
ایمیل (ضروری): 
نظر:
کد امنیتی
کد امنیتی

  [ بازگشت ]
امتیاز دهی به مطلب
انتخاب ها

 فایل پی دی اف فایل پی دی اف

 گرفتن پرينت از اين مطلب گرفتن پرينت از اين مطلب

 ارسال به دوستان ارسال به دوستان

 گزارش این پست به مدیر سایت گزارش این پست به مدیر سایت

اشتراک گذاري مطلب
صفحات پيشنهادي
لينکدوني
پیامک

ســامـانه پیام کوتاه پینوس



ارسال خبر ، مقاله ، گزارش و ...



شماره همراه خود را برای عضویت در خبرنامه پیامکی وارد کنید