دوشنبه، 19 آذر ماه، 1397

حقوق شهروندی در اسلام

نویسنده: مسعد سلیتی - وکیل پایه یک دادگستری /// به مناسبت ولادت با سعادت پیامبر گرامی اسلام حضرت محمّد –صلّی‌الله علیه وسلّم– حقوق شهروندی در اسلام را با استناد به آیات متعدّد قرآن کریم که همه‌ی شهروندان را صرف نظر از ویژگی‌های رنگ، دین، نژاد، قومیت، زبان، منطقه‌ی جغرافیایی و عقیده‌ای سیاسی و به صرف انسان بودن مستحقّ بهره‌مندی حقوقی می‌داند



که امروزه به حقوق بشر و شهروندی شناخته می‌شود؛ حقوقی انسانی و اساسی که حوزه‌های مختلف زندگی شهروندان را شامل شده و برای ادامه‌ی حیات و کرامت انسانی آنان لازم و ضروری است. این حقوق عبارت هستند از: 

١.حقّ حیات:

حقّ حیات از مهمترین و بارزترین حقوق شهروندی که در قرآن کریم به استناد آیه‌ی ٢٩ سوره‌ی بقره «هُوَالذی خَلَقَ لَکُمْ ما فِی‌الأَرضِ جَمِیعَاً؛ خدا آن کسی است که همه‌ی موجودات و پدیده‌های روی زمین را برای شما آفریده...» بدین تعبیر مطرح و مورد شناسایی قرار گرفته است. همچنین به موجب آیه‌ی شریفه‌ی ٣٢ سوره‌ی مائده: «مَنْ قَتَلَ نَفْسَاً بِغَیرِ نَفْس أَوْ فَسَادَاً فِی‌الأَرْض فَکَأَنَما قَتَلَ‌الناسَ جَمِیعَاً وَ مَنْ أَحْیاها فَکأَنَما أَحْیا ‌الناس جَمِیعَاً؛ هر کس، کسی را جز به قصاص و قتل، یا کیفر فسادی در زمین بکشد، چنان است که گویی همه‌ی مردم را کشته باشد، و هر کس، کسی را زنده بدارد، چنان است که همه‌ی مردم را زندگی داده باشد.» سلب حقّ حیات از شخصی بدون ارتکاب جرم را همانند قتل تمام بشریت است.

٢.حقّ کرامت انسانی:

دوّمین حقّی که اسلام بنا به آیه‌ی مبارکه ی ٧٠ سوره‌ی اسراء «وَلَقَدْ كَرَّمْنَا بَنِي آدَمَ؛ ما فرزندان آدم را بسيار گرامي داشتيم.» حقّ کرامت و احترام انسانی است حقّی که به موجب آن همه‌ی شهروندان به وجود انسانی آنان صرف نظر از ویژگی‌های نژادی، رنگ، دین، مذهب، جنسیت، زبان، منطقه‌ی جغرافیایی، موقعیت جغرافیایی و عقیدتی- سیاسی مستحقّ بهره‌مندی از کرامت و احترام انسانی هستند. حقّ کرامت و احترام انسانی ارزشمندترین حقّی از حقوق شهروندی پس از حقّ حیات است.

٣.حقّ تأمین امنیّت:

حقّ تأمین امنیت شهروندان از مهم‌ترین حقوقی است که در آیات متعدّد قرآن کریم ازجمله آیات شریفه‌ی ٢٩ سوره‌ی نساء، ٣٣ سوره‌ی اسراء و آیه‌ی ٨ سوره‌ی مومنون و در زمینه‌های امنیت جان، مال و دیگر حقوق شهروندان مورد پذیرش و شناسایی قرار داده است. امنیتی که رشد و توسعه انسان‌ها به آن بستگی دارد.

٤.حقّ برابری و عدم تبعیض:

حقّ برابری و عدم تبعیض بین انسان‌ها از دیگر حقوقی است که اسلام رسماً آ نرا مورد پذیرش قرار داده است و در آیه‌ی ١٣ مبارکه‌ی سوره‌ی حجرات می‌فرماید: «يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ؛ هان ای مردم همانا ما شما را از یک مرد و یک زن آفریده‌ایم و شما را به هیئت اقوام و قبایلی در آورده‌ایم تا با یکدیگر انس و آشنایی یابید، بی‌گمان گرامی‌ترین شما در نزد خداوند پرهیزگارترین شماست، که خداوند دانای آگاه است‌» با توجّه این آیه‌ی شریفه همه‌ی شهروندان فارغ از جنسیّت، ملّت و نژاد برابر آفریده شده‌اند و دارای حقوقی برابرند.

٥.آزادی عقیده:

آزادی عقیده در اسلام به استناد آیه‌ی ٢٥٦ سوره‌ی بقره: «لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَد تَّبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ؛ در کار دین اکراه روا نیست، چرا که راه از بیراهه به روشنی آشکار شده است. » و همچنین آیه‌ی ١٢٥ سوره‌ی نحل: «ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ؛ به راه پروردگارت با حکمت و پند[های‌] پسندیده فراخوان، و با آنان به شیوه‌ای که بهتر است مجادله [و مقابله‌] کن، چرا که پروردگارت داناتر است که چه کسانی از راه او به در افتاده‌اند و هم او به رهیافتگان داناتر است‌.» یکی از مهم‌ترین پایه‌های آزادی و حقوق اساسی شهروندان در نظام اسلامی بنیان گذاری نمود. آیه‌ی ٢١سوره‌ی غاشیه: «فَذَكِّرْ إِنَّمَا أَنتَ مُذَكِّرٌ ﴿٢١﴾ لَّسْتَ عَلَيْهِم بِمُصَيْطِرٍ؛ پس اندرز ده که همانا تو اندرزگویی‌ (۲۱) [و] بر آنان مسلط [و حکمفرما] نیستی‌» همچنین در آیه‌ی ١٠٨ یونس آزادی عقیده مورد پذیرش اسلام قرار گرفته است.

٦.آزادی بیان:

قرآن کریم بنا به آیه‌ی «الرَّحْمَـنُ ﴿١﴾ عَلَّمَ الْقُرْآنَ ﴿٢﴾ خَلَقَ الْإِنسَانَ ﴿٣﴾ عَلَّمَهُ الْبَيَانَ؛ خداوند رحمان‌ (۱) قرآن را آموزش داد (۲) انسان را آفرید (۳)به او زبان آموخت‌». و همچنین آیه‌ی شریفه‌ی ١٨ سوره‌ی زمر: « فَبَشِّرْ عِبَادِ ﴿١٧﴾ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ ۚ أُولَـئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّـهُ ۖ وَأُولَـئِكَ هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ؛ .مژده بده به بندگانم، آن کسانی که به همه سخنان گوش فرا می‌دهند، و از نیکوترین و زیباترین آنها پیروی می‌کنند. آنان کسانیند که خدا هدایت‌شان بخشیده است و ایشان واقعاً خردمندند.» در تکمیل آزادی عقیده و اندیشه آزادی بیان را نیز محترم شمرده و آن را از حقوق شهروندان دانسته است و این حقّ را از نعمت‌های دانسته که خداوند در فطرت و طبیعت انسان‌ها قرار داده است.

٧.حقّ نظارت عمومی:

اسلام حقّ نظارت عمومی شهروندان بر همدیگر و بر زمامداران را از حقوق آنان مورد شناسایی قرار داده است امر به معروف و نهی از منکر تجلّی بارز این حقّ است. بنا به آیه‌ی مبارکه‌ی ١٠٤ سوره‌ی آل عمران: «وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَأُولَـئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ؛ و باید از میان شما گروهی باشند دعوتگر به خیر که به نیکی فرمان دهند و از ناشایستی بازدارند و اینان رستگارانند. » حقّ نظارت همگانی ضامن سلامت اداری و جلوگیری فساد در جامعه است.

٨. حقّ مالکیت و اشتغال:

از دیگر حقوق شهروندان که اسلام برای شهروندان شناسایی کرده است به استناد آیه‌ی شریفه‌ی ٩ سوره‌ی اعراف: «وَلَقَدْ مَكَّنَّاكُمْ فِي الْأَرْضِ وَجَعَلْنَا لَكُمْ فِيهَا مَعَايِشَ؛ ما تسلّط و مالکیت بر زمین را برای شما قرار دادیم و انواع وسایل زندگی را برای شما فراهم ساختیم.» حقّ مالکیت و اشتغال است.

٩.حقّ تأمین عدالت:

حقّ تأمین عدالت از دیگر حقوق شهروندی است که قرآن کریم در آیه‌ی شریفه‌ی 8 سوره‌ی مائده: « يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّـهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ؛ مؤمنان! همواره [در همه‌ی امور] برای خدا قیام کنید و بر اساس عدالت گواهی دهید.» و آیه‌ی 25 سوره‌ی الحدید: «لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَيِّنَاتِ وَأَنزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِيَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ؛ همانا ما رسولان خود را با دلایل روشن فرستادیم، و با آنان کتاب و میزانِ [سنجشِ حقّ از باطل] نازل کردیم تا مردم [در همه‌ی امورشان] به عدالت برخیزند. » برای شهروندان دانسته است.

١٠.حقّ مشارکت در تصمیم‌گیری:

قرآن کریم در آیه‌ی ١٥٩ سوره‌ی آل عمران می‌فرماید: «وَشَاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ؛ و در کارها با آنان مشورت کن!» و آیه‌ی ٣٨ سوره‌ی شوری: «وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَيْنَهُمْ؛ و کارشان به شیوه‌ی رایزنی و بر پایه‌ی مشورت با یکدیگر است. » حقّ مشارکت شهروندان در تصمیم‌گیریهای دولتی و عمومی را شناسایی و بر آن تأکید کرده است.



نویسنده مسعد سلیتی وکیل پایه یک دادگستری به مناسبت ولادت با سعادت پیامبر گرامی اسلام حضرت محمّد صلّی‌الله علیه وسلّم حقوق شهروندی در اسلام را با استناد به آیات متعدّد قرآن کریم که همه‌ی شهروندان را صرف نظر از ویژگی‌های رنگ دین نژاد قومیت زبان منطقه‌ی
ارسال شده در مورخه : دوشنبه، 12 آذر ماه، 1397 توسط cafeweb  پرینت

مرتبط باموضوع :

 روز خبرنگار …  [ چهارشنبه، 17 مرداد ماه، 1397 ] 714 مشاهده
 تیر دو شعبه  [ شنبه، 11 دي ماه، 1395 ] 1642 مشاهده
 پتانسیل تشکیل شهرستان هورامان  [ سه شنبه، 2 آذر ماه، 1395 ] 1234 مشاهده
 مـا را چـه شـده ؟  [ سه شنبه، 24 آبان ماه، 1390 ] 6738 مشاهده
 زندگينامه شیخ محمود برزنجی  [ چهارشنبه، 18 اسفند ماه، 1389 ] 10853 مشاهده
 
نام شما: [ کاربر جدید ]

نام (ضروری): 
ایمیل (ضروری): 
نظر:
کد امنیتی
کد امنیتی

  [ بازگشت ]
امتیاز دهی به مطلب
انتخاب ها

 فایل پی دی اف فایل پی دی اف

 گرفتن پرينت از اين مطلب گرفتن پرينت از اين مطلب

 ارسال به دوستان ارسال به دوستان

 گزارش این پست به مدیر سایت گزارش این پست به مدیر سایت

اشتراک گذاري مطلب
صفحات پيشنهادي
لينکدوني
پیامک

ســامـانه پیام کوتاه پینوس



ارسال خبر ، مقاله ، گزارش و ...



شماره همراه خود را برای عضویت در خبرنامه پیامکی وارد کنید