پنجشنبه، 3 فروردين ماه، 1396

مقدمه ای بر بحث اعجاز علمی قرآن

 سید یحیی فخرالدینی

سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الآفَاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ (سوره فصلت آیه 53) خداوند در آیات متعددی در قرآن به این مسئله اشاره دارد که «انسان می تواند در وجود خویش و نیز در محیط زندگی اش (که شامل تمام کائنات است) نشانه هایی بر وجود خداوند و حقانیت اسلام بیابد».از سوی دیگر مسلمانان قرآن را کتاب آسمانی خویش و معجزه نازل شده از جانب پروردگار می دانند «تَنْزِيلُ الْكِتَابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ» (سوره احقاف آیه 2) و اعتقاد دارند که بنابر نص قرآن، این کتاب تا ابد از هرگونه تحریفی در امان بوده «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ» (سوره حجر آیه 9) و نیز هیچ کس نمی تواند حتی یک سوره مانند قرآن بیاورد «وَإِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنَا عَلَى عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ. فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا وَلَنْ تَفْعَلُوا فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكَافِرِينَ» (سوره بقره آیات 24-23) چرا که به ادعای قرآن، این کتاب چون از جانب خدا نازل شده حتی از کوچک ترین اشتباهات هم مصون است «أَفَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَلَوْ كَانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافًا كَثِيرًا» (سوره نساء آیه 82)



بر همین اساس، به گغته تمامی مسلمانان، قرآن از زمان نزول آن تا به امروز (که حدود 14 قرن از آن می گذرد) به عنوان منبع و مرجع اصلی، اولیه و اساسی لایتغیر زندگی آنان بوده و هست (این که آیا واقع امر چنین است یا نه  بحث دیگری است) از این رو است که آن را عامل اصلی حفظ دین و تربیت بزرگان اسلام و نیز موجب تشرف دیگر انسان ها به این دین می دانند.
قرآنی که از بیابان های خشک و سوزان عربستان و از میان اعراب جاهلی  و دور از تمدن آن، بزرگ ترین حرکت اصلاحی تاریخ بشر در تمام جوانب (مذهبی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی، علمی و...) را ایجاد و رهبری نمود. کتابی که تا به امروز هم موجب ایجاد مباحثات، انقلاب ها و ترقیات فراوانی شده و هنوز هم کسی نتوانسته با برهانی قاطع آن را محوم کرده یا به عقب براند، همچنین کسی نتوانسته مبارزه طلبی قرآن مبنی بر «آوردن حتی یک سوره مانند آن» را به خوبی پاسخ دهد.
این مسئله - یعنی ادعای ناتوانی بشر در آوردن حتی یک سوره مانند قرآن-  در اصطلاح مسلمانان به تحدی (مبارزه طلبی) معروف است. البته منظور از تحدی قرآن، ردیف کردن چند کلمه پشت سر هم برای ساختن یک آیه و سپس ردیف کردن چند آیه پشت سر هم برای یک سوره  نیست، بلکه شامل کل ابعاد اعجازی قرآن می شود. این مطلب هم که ابعاد اعجازی قرآن شامل چه مواردی است و پرداختن به تک تک آن ها خود بحث مفصلی می طلبد، اما برای نمونه می توان به اعجاز بلاغی  اشاره نمود، چرا که می توان گفت بلاغت قرآن یکی از مهم ترین  جنبه های مورد توجه قرآن پژوهان و اسلام پژوهان و سایرین می باشد چون بنابر گفته های تمامی پژوهشگران منصف علم بلاغت عربی، شکی  نیست که حتی کلام و اشعار بزرگ ترین خطبا و شعرای تاریخ عرب هم چون امرؤالقیس هرگز از نظر بلاغی به پای حتی یکی از سوره های قرآن نمی رسد.
اما یکی از جنبه های دیگر اعجازی قرآن که در چند دهه اخیر توجه عده نسبتا فراوانی از مسلمانان و غیر مسلمانان را به خود جلب نموده اعجاز علمی قرآن است؛ مبحثی که می توان گفت که سابقه چندانی در تاریخ پس از اسلام ندارد و زاده همین عصر تکنولوژی است.
منظور از اعجاز علمی قرآن، وجود آیاتی در قرآن است که اشاره به برخی حقایق علمی ثابت شده در سال ها پس از نزول قرآن دارد؛ حقایق علمی ای که کشف آن ها در زمان و مکان نزول قرآن توسط یک شخص بیسواد همانند محمد (صلی الله علیه وسلم) محال و غیر ممکن است.
البته این مسئله در مرحله اول تنها یک ادعاست و باید صحت و سقم آن مورد بررسی قرار گیرد، به همین دلیل در مقابل این ادعا مواضع گوناگونی از جانب مسلمانان و غیر مسلمانان اتخاذ شده است.
عده ای چنین ادعایی - یعنی وجود آیاتی مبنی بر حقایق علمی- توسط طرفدارانش را مطلقا رد نموده و این ادعاها را تنها توجیهات و تأویل هایی غیر واقعی از قرآن جهت فریب و جذب دیگران می دانند؛ عده ای دیگر نیز هستند که می گویند چون قرآن منبع اخذ علوم تجربی و تحقیقاتی نیست پس نباید این دو را به یک دیگر ربط داد و از آن جا که قرآن از جانب خداوندی است که عالم مطلق حقایق گذشته، حال و آینده است و در مقابل، علم بشری مطلق نبوده بلکه احتمال خطا و یا نارسایی در آن وجود دارد و نیز هنوز به بسیاری از حقایق علمی موجود در جهان پی نبرده، لذا مقایسه و مطابقت این دو صحیح نمی باشد.
طرفدران این ادعا را نیز می توان به دو دسته کلی تقسیم نمود: عده ای که در این مسئله راه افراط را پیش گرفته اند و می خواهند به هر نوع که شده اکثر آیات قران را - بدون دلایل معتبر و قاطع- حاوی این حقایق علمی جلوه دهند (حال آن که نمی دانند چنین کاری نه تنها به جذابیت قرآن کمک نمی کند بلکه حتی می تواند با اثبات مردود بودن ادعاشان موجب تخریب چهره واقعی قرآن و دروغ انگاشتن آن شود.)
دسته دیگر راه تعادل و تعقل را برگزیده اند و معتقدند در این مسیر تا دلایلی قاطع و یقینی بر مطابقت آیات با حقایق علمی معتبر و ثابت شده از سه جنبه: «1- معنی دقیق کلمات آیه مورد نظر 2- انطباق با یکی از حقایق علمی 3- صحت کامل خبر علمی بیان شده» در دست نباشد نباید چنین ادعایی را در مورد یک  یا چند آیه مورد نظر مطرح نمود؛ یکی از علمای معاصر می گویند: «تا هنگامی که در مورد معنی و مقصود دقیق یک کلمه قرآنی که می تواند چند معنی داشته باشد مطمئن نباشیم نمی توانیم ادعای چنین تطبیقی داشته باشیم مثلا در آیه 4 سوره قیامه که عده ای می گویند خبر از تفاوت اثر انگشت تمامی انسان ها با یک دیگر می دهد. در مورد کلمه «بنان» در میان علما اختلاف وجود دارد که آیا به معنی سر انگشت می آید یا تمام انگشت؛ پس نباید پیش از اطمینان از این که بنان معنی سرانگشت (یا همان اثر انگشت) می دهد ادعا کنیم که آیه خبر از حقیقتی علمی داده است.
البته همگی مسلمانان بر این مسئله اتفاق نظر دارند که قرآن یک کتاب مرجع علمی به این معنی که هدف اصلی از نزول قرآن تبدیل شدن به مصدر و مرجع تحقیقات و سایر مسایل علمی باشد نیست، بلکه این کتاب برنامه جامع و فراگیر و کلی حیات انسان است و اگر هم در خلال آیاتش به برخی مسایل علمی اشاره نموده به خاطر نشان دادن حقانیت آن و ذکر نشانه هایی از قدرت پروردگار است.
با وجود تمامی این نظرات مخالف و موافق، شواهدی وجود دارد که قبول این ادعا را ناگزیر می سازد، برای مثال می توان به داستان مسلمان شدن افراد علمی شاخص جهان همچون پروفسور کیت مور پدر علم جنین شناسی نوین جهان و پروفسور موریس بوکایل جراح سرشناس فرانسوی اشاره نمود



ارسال شده در مورخه : پنجشنبه، 25 فروردين ماه، 1390 توسط CafeWeb  پرینت

مرتبط باموضوع :

 معجزه نبوی در علم افلاک (مریخ )  [ دوشنبه، 5 دي ماه، 1390 ] 6645 مشاهده
 میانه روی و اعتدال شاخص وزین تعالیم اسلامی 1  [ پنجشنبه، 17 بهمن ماه، 1392 ] 3592 مشاهده
 قرائت مصور سوره دخان با صدای استاد منشاوی  [ سه شنبه، 2 تير ماه، 1394 ] 475 مشاهده
 اين ما هستيم ...!  [ شنبه، 14 ارديبهشت ماه، 1392 ] 1624 مشاهده
 فضایل ده روز اول ماه ذی الحجه  [ شنبه، 20 مهر ماه، 1392 ] 4352 مشاهده
نام:
ایمیل:

در مورخه : دوشنبه، 29 فروردين ماه، 1390
سلام شما در لینکستان پایگاه خبری خانقاه لینک شده اید . در صورت تمایل می توانید ما را با نام پایگاه خبری خانقاه به آدرس :khanaghah.vcp.ir لینک بفرمایید مدیریت پایگاه خبری خانقاه
ارسال جوابیه ]

نام:
ایمیل:

در مورخه : چهارشنبه، 31 فروردين ماه، 1390توسط
(مشخصات کاربر sharakampava | ارسال پیغام شخصی)
کاک یحیی ممنون از مطلب زیبا و خوبتان. دوست دارم یه چیز رو که شما هم در این مطلب بهش اشاره کردید دوباره بیان کنم. ما هیچ وقت نباید اصراری بر روی بعضی از آیات داشته باشیم که با یک حقیقت علمی اثبات شده برابری دارد. «تا هنگامی که در مورد معنی و مقصود دقیق یک کلمه قرآنی که می تواند چند معنی داشته باشد مطمئن نباشیم نمی توانیم ادعای چنین تطبیقی داشته باشیم» زیرا اولا قرآن یک کتاب علمی نیست که تمام حقایق علمی در آن گنجانده شده باشد و اگر هم به بعضی از حقایق علمی اثبات شده در قرآن اشاره شده آن از اعجاز و شگفتیهای این کتاب می باشد و ثانیا ما باید حقایق علمی را با آیات قران تطبیق دهیم نه آیات قرآن را با حقایق علمی، زیرا ممکن است علم امروز در بعضی از حقایق با قرآن مشابهتی نداشته باشد ولی در آینده به آنچه که قرآن گفته برسد و همچنین این اصل را هم هیچ گاه فراموش نکنیم که قرآن کلام خالق و حقایق علمی کلام و یافته های مخلوق است.
ارسال جوابیه ]

نام:
ایمیل:

در مورخه : جمعه، 13 خرداد ماه، 1390توسط
(مشخصات کاربر kazari | ارسال پیغام شخصی)
سلامل وه نه کا یحیی کمتر مطلبی دیده بودیم که حق مطلب را اینگونه ادا کرده باشد! و اما: 1. برای اثبات اعجاز قرآن و عدم توانایی آوردن یک سوره مانند آن, استناد به اعجاز بلاغی برای بسیاری غیر قابل درک است. و بسیار نیکوست و شاید هم وظیفه ماست با شناخت بیشتر جنبه های گوناگون اعجاز قرآنی این تحدی طلبی را تبیین کنیم. 2. در این زمینه اعجازات احتمالی عددی ( محکم و ساده) می تواند بسیار راهگشا باشد, که در بردارنده هیچ تاویلی نیستند و زبان منطقی ریاضی را پشت سر دارد. نمونه های نسبتا خوبی از آنها را در انتهای یک چاپ از کتاب "درآمدی بر اسلام" نوشته آن ماری شیمل, (( موجود در کتابخانه مرکزی دانشگاه تبریز!!) دیده ام و بعضی از آنها را در نرم افزار میپل آزمایش کردم و درست بودند! جای کار داشت به نظرم 3. این بحث اعجاز علمی واقعا جای کار دارد. دستتان درد نکناد
جوابیه ها

نام:
ایمیل:

در مورخه : دوشنبه، 16 خرداد ماه، 1390توسط
(مشخصات کاربر sayf | ارسال پیغام شخصی)
ضمن عرض تشکر خدمت دوست و برادر عزیزم دکتر آذری به خاطر لطف و اظهار نظرات دقیق و محققانه خودتون؛ باید عرض کنم که دلیل م برای انتخاب اعجاز بلاغی به عنوان مثال، معروف و شناخته شده بودن اون در نزد همه ی قرآن پژوهان بود. اعجاز بلاغی یکی از شاخه های اعجاز بیانی قرآن هستش و منظور از اون، وجود و کاربرد بی نظیر صنایع و شیوه های ادبی مثل سجع،ایجاز یا اطناب،استعاره،تلمیح،مراعات نظیر و ... در قرآنه که نه تنها اعراب مسلمون بلکه تمامی قرآن پژوهان غیرمسلمون(چه عرب و چه غیرعرب)، به این مساله اعتراف دارن. حالا این سوال شما باعث شد به این فکر بیفتم که در همین رابطه، مطلبی رو به طور خلاصه با نام "اعجاز بلاغی چیست؟" بنویسم و توی تالار گفتمان بذارم. امیدوارم مفید باشه
ارسال جوابیه ]

نام:
ایمیل:

در مورخه : پنجشنبه، 19 خرداد ماه، 1390توسط
(مشخصات کاربر kazari | ارسال پیغام شخصی)
سلامل وه نه کا یحیی خیلی خوب می شه اگر یه مطلب در مورد اعجاز بلاغی بزارید به خصوص اگه به خوبی مطلب فعلی تون باشه!!
ارسال جوابیه ]

ارسال جوابیه ]

نام:
ایمیل:

در مورخه : سه شنبه، 3 آبان ماه، 1390توسط
(مشخصات کاربر abdulrahman | ارسال پیغام شخصی) http://paveh-nojum.blogfa.com
دستت درد نکند قبلا مقاله رو نخونده بودم تشکر میکنم و ضمنا منتظر بخش دوم اعجاز بلاغی هم هستم
ارسال جوابیه ]

 
نام شما: [ کاربر جدید ]

نام (ضروری): 
ایمیل (ضروری): 
نظر:
کد امنیتی
کد امنیتی

  [ بازگشت ]
امتیاز دهی به مطلب
انتخاب ها

 فایل پی دی اف فایل پی دی اف

 گرفتن پرينت از اين مطلب گرفتن پرينت از اين مطلب

 ارسال به دوستان ارسال به دوستان

 گزارش این پست به مدیر سایت گزارش این پست به مدیر سایت

اشتراک گذاري مطلب
صفحات پيشنهادي
لينکدوني
پیامک

ســامـانه پیام کوتاه پینوس



ارسال خبر ، مقاله ، گزارش و ...



شماره همراه خود را برای عضویت در خبرنامه پیامکی وارد کنید